HET BRUSSEL VAN EDDY MERCKX

Grote Markt Brussel Eddy Merckx Grand Depart Tour de France 2019

Eddy Merckx was amper een jaar oud toen zijn ouders in 1946 van het Vlaams-Brabantse Meensel-Kiezegem naar Sint-Pieters-Woluwe verhuisden. De Brusselse hellingen bleken het ideale terrein voor de talentvolle ket, die algauw begon te dromen van een grootse wielercarrière. En of die droom is uitgekomen: met 525 zeges en 111 gele truien doet niemand beter! In de loop van zijn carrière trok Merckx naar de rand ven Brussel. Een tijdlang woonde hij in Tervuren, nadien ging het naar Sint-Brixius-Rode. Tot op vandaag woont hij daar nog steeds maar Merckx blijft zich ook Brusselaar voelen. En op verkenning door onze hoofdstad vind je best nog veel sporen van de grootste wielrenner allertijden.

Naar aanleiding van de 75ste verjaardag van Eddy Merckx organiseert fietsorganisatie Pro Velo op zondag 21 juni 2020 een thematische fietstocht in zijn spoor. Inschrijven en info: https://www.provelo.org/fr/individual_tour/eddy-merckx-et-le-velo-a-bruxelles

Gezellig nest

Merckx groeide op in Vogelzang, een wijk op de grens tussen Sint-Pieters-Woluwe en Oudergem. Vogelzang is als een dorp in de stad, verscholen voor de drukte en de files op de Tervurenlaan en de Waversesteenweg. Alle straten zijn er naar vogels genoemd met op het Goudvinkenplein de ouderlijke woning van Merckx (het huidige nummer 2) en hun voormalige kruidenierszaak (huisnummer 7). Eddy kreeg zijn eerste fietsje op driejarige leeftijd wat hem in de buurt de bijnaam ‘Tour de France’ opleverde. Voor zijn eerste gloednieuwe koersfiets moest hij sparen en bijklussen als koerier bij een plaatselijke melkboer. Niet lang daarna begon hij te koersen en in het najaar van 1961 volgde een eerste overwinning: in Petit-Enghien. De oudere bewoners uit de wijk Vogelzang herinneren zich de eerste successen van Merckx nog levendig. Sommigen onder hen hebben nog samen met hem geravot of kattenkwaad uitgehaald.

Eddy Merckx Vogelzang Goudvinkenplein
Aan de voormalige kruidenierszaak op het Goudvinkenplein waar Merckx vaak meewerkte.

Tot voor kort stond er op het midden van het plein slechts een heel bescheiden herdenkingssteen met de naam van Merckx op. Honderd dagen voor de start van de Tour de France 2019 in Brussel was het eindelijk tijd voor een waardig monument ter ere van ’s werelds grootste wielerkampioen: ‘Tribute to Eddy Merckx’. De inhuldiging was een bijzonder moment voor Merckx, die er omringd werd door familie, vrienden, fans en pers. Het monument is van kunstenaar Stefaan De Croock, die zich baseerde op een foto van Stephan Vanfleteren. Het werk focust op de belangrijke zeges van Merckx en de cruciale momenten uit zijn carrière.

Eddy Merckx Vogelzang Sint-PIeters-Woluwe
Eddy Merckx en zijn familie op het Goudvinkenplein tijdens de inhuldiging van een monument ter ere van zijn 525 overwinningen.

 

Eddy Merckx Vogelzang Sint-Pieters-Woluwe Stephan Vanfleteren
Fans van Eddy Merckx laten zich hier maar wat graag portretteren.

Ravotten in het park

Op nauwelijks een kilometer van het ouderlijke huis van Merckx bevindt zich het Woluwepark. Dit landschapspark werd aangelegd ten tijde van Leopold II en de wereldtentoonstelling van 1897, maar is nog steeds een van de mooiste parken van ons land. En het is een cruciale plek geweest in het leven van Merckx! Hier heeft hij als kind zijn fietstalent kunnen laten ontbolsteren. Elke zomervakantie speelde hij hier samen met zijn vrienden de ‘Tour de France’ na. Als kleine jongen was Merckx vooral fan van Stan Ockers, die in 1956 na een valpartij tragisch om het leven kwam. Maar ook zonder fiets was de kleine Merckx in het park van Woluwe te vinden. In de vijvers ging hij blijkbaar vaak op zoek naar kikkers, en in een reportage voor TV Brussel toonde Merckx enkele jaren geleden waar hij samen met zijn vrienden ‘cowboy en indiaantje’ speelde: aan de rotsen van de Duivelsbrug!

Woluwepark Eddy Merckx Sint-Pieters-Woluwe
Woluwepark, een grote speeltuin voor Eddy Merckx

 

Woluwepark Sint-Pieters-Woluwe Eddy Merckx
Aan de Duivelsbrug speelde Merckx ‘cowboy en indiaan’

Brossen om te koersen

Merckx liep destijds o.a. school op het atheneum van Etterbeek en op het Champagnatcollege in Oudergem, dat intussen is omgedoopt tot Lutgardiscollege. Merckx was een middelmatige leerling maar echt interesse in school was er niet. Volgens zijn moeder behaalde hij zijn punten dankzij een goed geheugen, want van studeren kwam er niet veel in huis. In een televisie-interview uit 2001 reageerde Merckx er als volgt op: “Als er ergens een vlieg bewoog, moest ik er bij zijn.”  Zodra Merckx begon te koersen, deemsterde zijn belangstelling voor school helemaal weg. Op dinsdag  ging hij liever koersen in het toenmalige Sportpaleis van Schaarbeek. Kort na een overwinning in Halle, waar hij met vier minuten voorsprong aankwam, besliste hij in het voorjaar van 1962 te stoppen met studeren.

Een tijdje geleden hing er aan de façade van zijn oude school een reuzegroot spandoek met daarop een foto van Eddy’s klas. Maar herken jij de latere wielerkampioen op deze foto?

Eddy Merckx Lutgardiscollege Oudergem
Wie is Eddy?

Love is in the air

Op 5 december 1967 trad Eddy Merckx in het huwelijk met de Brusselse Claudine Acou. De huwelijksplechtigheid vond plaats in de neoromaanse kerk van Vogelzang, die bij muziekliefhebbers bekend staat voor haar grote en revolutionaire orgel. Maar daar hadden de fans van Merckx destijds geen oor voor. Zij vormden met fietsbanden in hun hand een erehaag om het jonge koppeltje alle geluk toe te wensen. Anderzijds bleek zijn huwelijk vanuit communautair oogpunt omstreden, omdat zowel het burgerlijke huwelijk als de kerkelijke plechtigheid in het Frans gebeurden. Maar Merckx was volledig verrast door de hetze die volgde. In een interview met Johny Vansevenant verwoordde hij het enkele jaren geleden als volgt: “Als ge trouwt, denkt ge niet aan Vlaams of Frans, ge denkt aan trouwen hè.”

Een bijzonder plekje, net naast de kerk van Vogelzang, is de kapel ter ere van de Onze-Lieve-Vrouw van Genade. Buurtbewoners komen er kaarsjes branden en brengen er soms ook eieren naartoe. Voor mooi weer zoals de traditie het wil? Of spelen er andere redenen mee? En zou de jonge Eddy hier zijn komen bidden voor winst in zijn eerste koersen?

Eddy Merckx Claudine Vogelzang
Eddy en Claudine banen zich een weg tussen de supporters.

Sportstad

Het lijkt wel alsof de wielergoden meeschreven aan het scenario van Merckx’ carrière. Net in Sint-Pieters-Woluwe, waar hij opgroeide, mocht hij in juli 1969 zijn allereerste gele trui aantrekken. Samen met zijn ploegmaats van Faema won Merckx aan het begin van die Tour de ploegentijdrit, waarna hij aan de leiding van ’s werelds belangrijkste rittenwedstrijd kwam te staan. Een dag later verloor hij de trui al, maar hij zou die een week later in de Vogezen opnieuw overnemen en niet meer afstaan. De start en aankomst van die legendarische ploegentijdrit bevond zich vlakbij het huidige Sportcity. Op dit grote sportcomplex vind je vandaag een school die naar Eddy Merckx is genoemd en na de Brusselse Tourstart van 2019 kwam hier een opmerkelijk kunstwerk met fietsen te staan. In het geel uiteraard!

Sportcity Eddy Merckx Woluwe
Ecole Eddy Merckx op de site van Sportcity

Volgens buurtbewoners van Sportcity werd Eddy Merckx hier enkele jaren geleden nog vaak gespot. Niet als sporter, of uit nostalgie voor zijn prestatie in de Tour van 1969, wel als supporter van zijn kleinzoon Luca Masso. De zoon van Eddy’s dochter Sabrina en voormalig tennisspeler Eduardo Masso is uitgegroeid tot een heel verdienstelijke hockeyspeler. In 2016 schopte hij het als lid van het Argentijnse nationale team zelfs tot Olympisch kampioen in Rio (nota bene: na winst tegen de Red Lions!). In de jaren voordien speelde en trainde hij met zijn club Royal Orée op de hockeyterreinen van Sportcity.

Sportcity Woluwe hockey
Hockeyterreinen van Sportcity

Ingetogen moment

Op de begraafplaats van Sint-Pieters-Woluwe, gelegen aan de Stokkelsesteenweg, kun je een groet brengen aan de ouders van Eddy Merckx. Hun graf bevindt zich in perk Z. Vader Jules stierf in 1983 op 64-jarige leeftijd. Na zijn dood bleef moeder Jenny in Sint-Pieters-Woluwe wonen en ze overleed op 89-jarige leeftijd. Vrienden, biografen en veel fans van Eddy Merckx beweren dat hij tijdens de koers het karakter van zijn hardwerkende en strenge vader had, terwijl hij in het alledaagse leven net zo zacht en vriendelijk is als zijn moeder.

Het spreekt voor zich dat zijn ouders een belangrijke rol hebben gespeeld in zijn carrière. In het boek ‘Eddy Merckx: de biografie’ van Johny Vansevenant is een hoofdstuk gewijd aan zijn ouders en hoe ze er met bescheiden middelen alles aan deden om hun zoon in de beste omstandigheden te laten koersen. Een citaat over zijn vader: “Hij deed alles voor mij. Hij werkte tot tien-elf uur ’s avonds in de winkel en dan begon hij nog mijn fiets bij te poetsen, een fiets die al schoongemaakt was. Ik sliep dan al. Mijn fiets was proper, maar hij blonk nog niet genoeg voor hem.” Jules Merckx Jenny Pittomvils Woluwe Eddy Merckx

Voetbal en koers

In het Fallonstadion, dat de voorbije jaren uitgroeide tot een multisportcomplex, is Brusselse voetbalgeschiedenis geschreven. Ploegen als White Star en Racing White speelden hier destijds hun thuismatchen en in de jaren zeventig konden de supporters van Racing White hun ploeg nog aanmoedigen tijdens een Europese cupwedstrijd. Eddy Merckx voetbalde als kind nog enkele seizoenen voor White Star, dat in 1973 fusioneerde met Racing White (dat op zijn beurt met Daring Molenbeek fusioneerde tot RWDM). Volgens zijn voetbalvrienden kwam Merckx tijdens zijn wielercarrière nog geregeld naar voetbalwedstrijden van Racing White kijken om er o.a. Felix Bartholomeeus aan te moedigen. RTBF-commentator Rodrigo Beenkens herinnert zich in het boek ‘Passion Tour’ dan weer dat Merckx hier in de jaren zeventig de overwinning pakte in het eindklassement van de Ronde van België.

Eddy Merckx Fallonstadion
De opvallend blauwe piste van het Fallonstadion.

Staande ovatie

Niet enkel onze Rode Duivels of de Red Lions worden na glansprestaties op het Brusselse stadhuis ontvangen. Ook Eddy Merckx viel die eer te beurt na zijn eerste overwinning van de Tour de France in 1969. Exact vijftig jaar later kreeg Eddy Merckx opnieuw een staande ovatie op de Grote Markt naar aanleiding van de Grand Départ van de Tour de France 2019: “Eddy, Eddy, Eddy!”

Herbeleef nog even dit moment dankzij de beelden van Associated Press:

Eddy Merckx Tour de France Brussel Grote Markt
Bij de start van de eerste etappe van de Tour de France 2019.
Eddy Merckx Tour de France Grand Depart Brussel
De Grand Départ van de Tour 2019 was een groot eerbetoon aan Eddy Merckx

Aan tafel

De favoriete restaurants van Merckx bevinden zich in de Brusselse vijfhoek. De website van Visit Brussels tipt La Belle Maraîchère, een van de klassieke visrestaurants aan het Sint-Katelijneplein. Merckx spreekt er soms af met zijn goede vriend Paul Van Himst. En op het menu: garnaalkroket! Maar ook de andere gerechten in La Belle Maraîchère scoren hoog in de Michelingids.

Eddy Merckx Belle Maraîchère
La Belle Maraïchère bevindt zich aan het gezellige Sint-Katelijneplein.

We komen lekkerbek Merckx verder tegen in de iconische Rue des Bouchers. Zijn naam prijkt er o.a. in het gastenboek van Chez Léon dat sinds de wereldtentoonstelling van 1958 uitgroeide tot een van de populairste restaurants in Brussel. Het favoriete gerecht op de kaart is hier zonder veel tegenspraak ‘moules-frites’. Smakelijk!

Chez Léon Rue des Bouchers

Militaire whereabouts  

We kunnen het ons vandaag nog moeilijk voorstellen maar Merckx combineerde van november 1964 tot februari 1966 zijn wielercarrière met dienstplicht. Hij kwam terecht in het Klein Kasteeltje, dat tegenwoordig onderdak biedt aan vluchtelingen. Destijds was het een gevreesde locatie, waar alle jonge mannen werden gekeurd of ze al dan niet in aanmerking kwamen voor hun legerdienst. Merckx kwam er terecht bij de onderhoudsdienst, waar hij zich vooral met verven bezighield. Gelukkig genoot hij van een bevoorrecht regime en mocht hij dagelijks gaan trainen. Toch betekende dat geen volledig vrij spel. Zo moest hij onderweg op rijkswachtposten een kaartje laten afstempelen om te bewijzen of hij wel degelijk had getraind. En toch verdenken we hem ervan dat zijn trainingen wel eens vaker in de richting van het intussen verdwenen café La Tourelle liepen. Merckx leerde in dit café aan de Slachthuizen van Anderlecht zijn latere echtgenote Claudine Acou kennen. En een maand na zijn legerdienst won Merckx zijn eerste Milaan-San Remo. Hij was niet meer te stoppen…

Klein Kasteeltje Eddy Merckx Brussel
Het Klein Kasteeltje aan het kanaal waar Merckx zijn legerdienst volbracht.

Vrouwelijke tegenhanger

Kort voor de Grand Départ van de Tour de France in 2019 kwamen er in Brussel niet alleen fietspaden bij. Plots verscheen zelfs een metersgrote muurschildering als een hommage aan de fiets en het Belgische wielrennen. Op de zijgevel van het Institut des Arts et Métiers realiseerde de in Brussel wonende Franse kunstenares Amandine Levy een heel kleurrijk werk, waarin het wereldboogpetje van Eddy Merckx heel duidelijk in het oog springt. Maar de grote held – zeg maar heldin – op de muurschildering is Yvonne Reynders, viervoudig wereldkampioene op de weg (in 1959, 1961, 1963 en 1966). De generatiegenote van Merckx was van de partij tijdens de inhuldiging, waar ze voor de collega’s van Het Nieuwsblad terugblikte naar haar koersdagen en de ontmoetingen met Merckx: “Of ik Merckx veel zag als ik koerste. Soms, meestal tijdens het wereldkampioenschap, waar hij en ik met de nationale selecties waren. Hij zei dan vriendelijk goedendag. Later heb ik hem nog gezien bij de Trappisten in Westmalle. Hij is echter niet meer blijven komen om iets te drinken, ik wel.”

Brussel streetart Eddy Merckx
De metershoge muurschildering in de buurt van het Zuidstation

Werelduurrecord

Metrostation Eddy Merckx werd in 2003 ingehuldigd en bevindt zich helemaal aan de westelijke rand van Brussel. Op het eerste gezicht lijkt het station enkel de naam van Eddy Merckx te dragen, maar op het perron bots je zowaar op de fiets waarmee hij het werelduurrecord heeft gebroken. Straf! Merckx realiseerde dit huzarenstukje in oktober 1972 op de grote hoogte van Mexico City. Een blik op Merckx’ oranje fiets in de goed beveiligde vitrinekast maakt duidelijk dat de tijdritfietsen de voorbije decennia een spectaculaire gedaanteverwisseling hebben ondergaan. En dat maakt de prestatie van Merckx om in één uur tijd 49,43195 km/u af te leggen, nog indrukwekkender. Wow! Maar beseffen de duizenden pendelaars dit wel als ze hier ’s morgens of ’s avonds voorbij crossen?

Eddy Merckx metro Brussel werelduurrecord
Wie is het snelst: Eddy Merckx of de Brusselse metro?

Tekst & foto’s: Kris Clerckx (uitgezonderd archieffoto’s Merckx)

Naar aanleiding van de 75ste verjaardag van Eddy Merckx organiseert fietsorganisatie Pro Velo op zondag 21 juni 2020 een thematische fietstocht in zijn spoor. Inschrijven en info: https://www.provelo.org/fr/individual_tour/eddy-merckx-et-le-velo-a-bruxelles